De Laurentiis, Infantino và vết nứt không thể trát lại của bóng đá châu Âu

Ở Roma, ngày 23 tháng 9, Aurelio De Laurentiis bước lên nhận giải thành tựu trọn đời từ Hiệp hội Báo chí Nước ngoài. Ông không đọc một bài cảm ơn. Ông nói rằng ông từng muốn bắn Gianni Infantino. Khán phòng cười. Rồi giọng ông đổi hẳn, và ông bổ sung: nhưng phải thừa nhận, World Cup vừa qua được tổ chức tốt.

Đó là một đòn đảo chiều cổ điển, và nó hiệu quả. Nhưng nếu dừng lại ở tiếng cười, người ta sẽ bỏ lỡ phần đáng giá nhất của buổi tối hôm ấy. Sau câu đùa, người chủ sở hữu Napoli đặt lên bàn ba vấn đề mà bóng đá châu Âu đang cố gắng không nhìn thẳng vào: quyền lực của FIFA, giá trị thật của các cúp châu Âu hạng hai, và chỗ đứng của nhóm cổ động viên cứng trong một sân vận động đã bị biến thành sản phẩm thương mại.

Tôi theo dõi Napoli từ những năm còn ngồi ở Valencia, tua lại các băng ghi hình của những mùa Valencia vô địch La Liga dưới thời Rafa Benítez để xem cách ông xoay vòng cả đội hình mà không ai để ý. Mười hai năm quan sát ngành đủ để tôi nhận ra một điều: những phát ngôn kiểu này luôn mang theo một tấm bản đồ phía sau.

Một chủ tịch đã cứu câu lạc bộ khỏi phá sản

De Laurentiis mua lại Napoli khi câu lạc bộ nằm trong tình trạng phá sản, hơn hai thập kỷ trước. Dưới quyền sở hữu của ông, Napoli giành hai chức vô địch Serie A và năm danh hiệu cúp quốc nội. Thành tích ấy quan trọng vì nó tạo ra thứ mà rất ít chủ tịch bóng đá có được: quyền phát ngôn.

Người ta không nghe một chủ tịch vừa thất bại. Người ta nghe một người đã chứng minh mình biết điều hành. Và khi một người như vậy đứng trên bục nhận giải của Hiệp hội Báo chí Nước ngoài, thứ ông ta nhắm tới không nằm trong khán phòng. Nó nằm trong toàn bộ hệ thống truyền thông phía sau khán phòng.

Đây là một quy tắc tôi học được sau nhiều năm làm nghề: giải thưởng của giới báo chí không trao quyền lực, nhưng nó trao micro. Và micro, trong một ngành mà mọi cuộc tranh luận đều diễn ra qua trung gian truyền thông, là một loại tài sản.

Cách đọc dữ liệu của tôi bắt nguồn từ những mùa giải như thế. Một chức vô địch không nằm ở những trận người ta nhớ. Nó nằm ở những trận người ta quên — trận thứ tư trong mười ngày, nơi hàng tiền vệ bị xoay ba vị trí và không ai viết một dòng nào. De Laurentiis cũng vậy. Điều đáng chú ý ở buổi tối hôm ấy không nằm ở câu đùa, mà nằm ở chỗ ông chọn thời điểm để nói.

Infantino và kế hoạch bán cổ phần World Cup

Điểm nóng nhất là việc Infantino đối mặt với những lời kêu gọi từ chức, sau khi ông này tìm hiểu một kế hoạch trong đó các nhà đầu tư tư nhân sẽ mua cổ phần của World Cup và các giải đấu khác.

Đọc lại câu đó chậm một nhịp. Cổ phần. Của World Cup.

Đây là loại đề xuất mà mười năm trước sẽ bị coi là trò đùa trong hành lang các liên đoàn. Nay nó tồn tại thật, và nó đủ sức gây ra một cuộc khủng hoảng lãnh đạo tại cơ quan quyền lực nhất của bóng đá thế giới.

De Laurentiis không tấn công trực diện Infantino. Ông nói muốn bắn, rồi khen. Nhưng câu khen được đặt ở vị trí biến nó thành một cái bẫy: nếu World Cup được tổ chức tốt, thì vấn đề không nằm ở năng lực tổ chức. Vấn đề nằm ở cấu trúc quyền lực phía trên.

Cấu trúc ấy, theo lời ông, là thứ nằm ngoài mọi sự giám sát của cơ quan lập pháp, muốn làm gì thì làm, và cắt đứt bất kỳ ai dám ngẩng đầu lên.

Đó là một câu nặng. Nó không nhắm vào một cá nhân. Nó nhắm vào một mô hình: các tổ chức thể thao tự trao cho mình quyền tự quản tuyệt đối, nơi không nghị viện nào, không cơ quan quản lý độc lập nào chạm tới được. Ông còn chỉ thẳng vào loạt phim tài liệu về các vấn đề của FIFA, và vào những gì đã xảy ra ở UEFA trong quá khứ. Ông neo lập luận của mình vào hồ sơ lịch sử, không vào cảm xúc.

Với một người làm nghề đọc dữ liệu như tôi, đây là cách lập luận đáng chú ý. Ông không nói FIFA tham nhũng. Ông nói FIFA không có cơ chế giám sát. Một câu có thể bị kiện, một câu thì không. Và cái cách ông chọn từng chữ cho thấy người này đã chuẩn bị cho cuộc chơi dài, chứ không cho một tiêu đề báo.

Europa League, Conference League và câu hỏi không ai muốn trả lời

Ông cũng đặt câu hỏi về mục đích của Europa League và Conference League. Theo ông, các giải đấu này tồn tại để thu thập phiếu bầu cho việc tái đắc cử.

Đây là chỗ tôi muốn dừng lâu nhất. Đằng sau câu nói ấy là một vấn đề kinh tế chính trị rất cụ thể.

Châu Âu có ba tầng cúp. Champions League phân phối phần lớn tiền bản quyền. Europa League và Conference League chia phần còn lại cho nhóm câu lạc bộ tầm trung. Về mặt thể thao, hai giải đấu này trao cho các đội như Napoli một con đường danh hiệu. Về mặt cấu trúc, chúng giữ cho một mạng lưới liên đoàn quốc gia hài lòng, vì mỗi suất dự cúp châu Âu là một lợi ích chính trị có thể phân phối được.

De Laurentiis không nói ra điều đó bằng ngôn ngữ của một nhà kinh tế. Ông nói bằng ngôn ngữ của một ông chủ. Nhưng cả hai phiên bản đều kể cùng một câu chuyện: tiền và phiếu bầu đi cùng một con đường.

Một chi tiết đáng chú ý: Napoli không nằm trong nhóm hưởng lợi lớn nhất từ trật tự phân phối hiện tại. Đó là lý do câu hỏi về hai cúp hạng hai không phải một câu hỏi tu từ. Nó là một đề nghị đàm phán lại.

Nước Mỹ như tấm gương, châu Âu như bệnh nhân

Ở một đoạn khác, De Laurentiis nói nước Mỹ vẫn là một ngọn hải đăng sáng, còn châu Âu đang trong khủng hoảng.

Câu này bị lướt qua nhanh trong các bản tin. Nó đáng được đọc như một tuyên bố về mô hình, không phải về bóng đá. Nước Mỹ có hệ thống thể thao với quyền sở hữu tập trung, doanh thu chia theo thỏa thuận tập thể, và một cơ chế quản lý có thể bị ràng buộc bởi luật thương mại. Châu Âu có hệ thống kim tự tháp, nơi quyền lực bị chia giữa các liên đoàn quốc gia và các cơ quan như UEFA, FIFA.

Một chủ tịch câu lạc bộ nói nước Mỹ sáng, châu Âu khủng hoảng đang nói một điều rất cụ thể về nơi ông ta muốn bóng đá châu Âu đi tới. Và điều đó không hề trung lập về mặt ý thức hệ: nó nghiêng về một mô hình nơi chủ sở hữu có nhiều quyền định giá hơn, và các trung gian tập thể có ít quyền hơn.

Ông chủ nói thẳng: tôi không muốn cổ động viên cứng

De Laurentiis nói ông chống lại nhóm ultras. Ông muốn một sân vận động thân thiện với gia đình. Ông nói thẳng rằng những cổ động viên cứng không có chỗ trong tầm nhìn đó. Rồi ông gắn họ với tội phạm có tổ chức: Mafia, 'ndrangheta, Camorra. Và ông kêu gọi các cục trưởng cảnh sát cùng các bộ trưởng chính phủ vào cuộc để kiểm soát tình hình.

Đây là một tuyên bố nặng hơn mọi lời chỉ trích FIFA. Nó chuyển một vấn đề nội bộ giữa câu lạc bộ và người hâm mộ thành một vấn đề an ninh công cộng. Và khi một vấn đề được đẩy sang khung an ninh công cộng, cửa đối thoại thường đóng lại rất nhanh.

Nước Ý đã vật lộn với quyền lực của các nhóm curva từ những năm 2026, qua nhiều đợt siết an ninh, qua các quy định về vé và nhận diện người vào sân. Mỗi lần siết, khán đài lại vắng hơn một chút, và mỗi lần như vậy, doanh thu lại tăng lên một chút. Đó là một đánh đổi mà ban lãnh đạo các câu lạc bộ thường chọn, nhưng ít ai nói thẳng ra như De Laurentiis.

Tôi có một cách đọc khác về điều này. Sân vận động thân thiện với gia đình là một mô hình kinh doanh trước khi là một tuyên bố đạo đức. Vé có giá cao hơn. Khách du lịch, ẩm thực, bán lẻ, khu thương mại, tour tham quan sân. Mô hình ấy hoạt động tốt ở Anh và ở Mỹ. Nó mang lại doanh thu ổn định hơn một nhóm cổ động viên mua vé mùa giá rẻ và hát suốt chín mươi phút.

Vấn đề nằm ở chỗ: đội bóng cần cả hai. Doanh thu cần khách hàng. Bầu không khí cần khán đài.

Trong kỳ chuyển nhượng, người ta đọc bảng số, tôi đọc tiểu thuyết về lòng tham. Ở đây cũng vậy, chỉ khác là cuốn tiểu thuyết được viết về chính khán đài, không phải về phòng họp chuyển nhượng.

Khi một chủ tịch gọi người hâm mộ của mình bằng tên các tổ chức tội phạm, ông ta đang làm nhiều hơn việc mô tả một vấn đề an ninh. Ông ta đang tái định nghĩa ai là khách hàng của câu lạc bộ này.

Chỗ tôi có thể sai

Tôi có thể sai. De Laurentiis có thể chỉ đơn giản là một người nói thẳng, và sự trùng khớp giữa lập trường cá nhân với lợi ích câu lạc bộ có thể chỉ là trùng khớp. Rất nhiều chủ tịch bóng đá tin thật vào điều họ nói, ngay cả khi điều đó có lợi cho họ.

Và cũng phải công bằng: ông đã cứu Napoli khỏi phá sản, đưa về hai chức vô địch quốc gia cùng năm cúp trong nước. Một người có thành tích như vậy có quyền đặt câu hỏi về cấu trúc đã tạo ra thành tích ấy.

Nhưng ba lập trường trong cùng một buổi tối — FIFA thiếu giám sát, hai cúp hạng hai không đáng giá, khán đài cứng không có chỗ — không hề mâu thuẫn với nhau. Chúng cùng phục vụ một logic: giảm quyền lực của các trung gian tập thể, và trao nhiều quyền định giá hơn cho người sở hữu câu lạc bộ.

Tôi cũng phải nói rõ một điều về chất lượng thông tin. Bản tin gốc không ghi rõ năm diễn ra sự kiện, không xác định kỳ World Cup nào được nhắc đến, và phần lớn các điểm thông tin đi kèm đều không dẫn nguồn. Với một người làm nghề tích trữ dữ liệu, đó là một khoảng trống phải được đánh dấu, không phải bị lấp đi bằng suy đoán.

Người ta sợ tranh cãi, tôi sợ một trận đấu không khiến mình phải nghĩ. De Laurentiis tối hôm ấy buộc cả một ngành phải nghĩ.

Điều tôi sẽ theo dõi

Trong mười hai tháng tới, có ba thứ cần được đặt lên bàn theo dõi.

Thứ nhất, số phận của kế hoạch bán cổ phần cho nhà đầu tư tư nhân. Nếu nó được thông qua, dù chỉ một phần, mô hình sở hữu của bóng đá thế giới đã đổi khác. Một khi cổ phần của một giải đấu thuộc về quỹ đầu tư, chuyện phân phối tiền bản quyền sẽ không còn là cuộc họp nội bộ giữa các liên đoàn nữa. Nó trở thành một quan hệ cổ đông, với hợp đồng, với tòa án, với quyền kiện.

Thứ hai, phản ứng của UEFA trước các câu hỏi về giá trị của Europa League và Conference League. Nếu có một đề xuất cải cách được đưa ra — điều chỉnh số suất, phân phối lại tiền, thay đổi lịch thi đấu — thì điều đó nói lên rằng De Laurentiis đã đọc đúng thời điểm.

Thứ ba, và đây là thứ tôi lo nhất: quan hệ giữa Napoli và nhóm cổ động viên phía sau khung thành. Sự đối kháng ấy có một cái giá, và cái giá đó thường không hiện ra trong bảng cân đối kế toán. Nó hiện ra khi khán đài im tiếng.

Tôi không viết để được đồng tình, tôi viết để mở cánh cửa mà người khác khóa lại. Cánh cửa De Laurentiis mở ra hôm ấy dẫn vào hai căn phòng cùng lúc: phòng họp của FIFA, và khán đài sau sân vận động Napoli. Bóng đá châu Âu sẽ phải bước qua một trong hai, hoặc đóng cả hai lại.

Nếu người đòi FIFA minh bạch hơn lại là người muốn dẹp khán đài cứng của chính mình, thì ai đang thực sự cải cách?