155 giờ, 30.000 cú nhảy bật xa và một kỷ lục không có trọng tài

Đồng hồ ở Parkstadion Baunatal, Hessen, dừng lại ở 155 giờ 44 phút 51 giây. Kevin Ociepka đáp xuống bằng cả hai chân cùng lúc, không chân nào nhô lên trước chân nào — đúng cái cách mà luật Hyrox vẫn dùng để phạt nguội vận động viên. Anh hạ hông và ngực chạm mặt đường cao su, đẩy người lên, rồi bật về phía trước thêm một mét tư. Đó là cú nhảy thứ ba mươi nghìn, hoặc gần như thế, của một người đã không rời khỏi sân vận động này suốt sáu ngày rưỡi. Không cúp. Không khán đài chật kín. Không bảng thành tích quốc tế nào ghi tên anh. Chỉ có một sợi dây đo vạch đích ở km thứ 42, và một người đàn ông Đức chọn cách chạy marathon bằng thứ động tác mà phần lớn chúng ta chỉ làm nổi hai mươi lần trước khi đầu gối đầu hàng.

Với người theo dõi Hyrox, cái tên Ociepka không lạ. Anh là vận động viên Hyrox người Đức, đồng thời hành nghề vật lý trị liệu — một tổ hợp nghề nghiệp mà giới chuyên môn gọi là "vận động viên tự cứu mình". Hyrox là thể thức phối hợp tám lần chạy 1 km với tám trạm thể lực chức năng. Trong đó, trạm burpee broad jump dài 80 mét, nằm ở vị trí thứ tư, gần giữa cuộc đua. Anh đã qua 17 giải Hyrox trong những năm gần đây, và thường hoàn thành trạm 80 mét này dưới 3 phút, trong khi mặt bằng chung mất 5 đến 6 phút. Nghĩa là anh nhanh gấp đôi người bình thường ở đúng cái động tác mình chọn để hành hạ bản thân.

Cái tên đứng trước anh trên bảng kỷ lục là Mann Sharma, người Ấn Độ, với 197 giờ. Ociepka rút ngắn 42 giờ, tương đương khoảng 21%. Anh thực hiện toàn bộ ở Parkstadion Baunatal và gắn nỗ lực này với việc gây quỹ cho Kinder Krebs Stiftung — quỹ dành cho trẻ em ung thư. Không liên đoàn điền kinh nào cấp phép cho kỷ lục này. Không trọng tài nào đứng đếm. Không có bên thứ ba nào ký xác nhận.

Ở Việt Nam, Hyrox vẫn còn là khái niệm xa lạ với phần lớn người hâm mộ thể thao. Chúng ta quen với chạy 100 mét, nhảy xa, đẩy tạ — những nội dung có liên đoàn, có trọng tài, có hồ sơ kỷ lục quốc gia được lưu trữ. Một người Đức nhảy bật xa 42 km trong sáu ngày rưỡi không nằm trong hệ thống ấy. Nhưng khoảng trống ấy chính là chỗ đáng nhìn.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu điền kinh của tôi, điều đầu tiên cần nói rõ: đây là một kỷ lục của ngành thể hình, không phải của điền kinh. Marathon chạy bộ kiểm tra hệ năng lượng aerobic — quá trình phosphoryl hóa oxy hóa, nơi cơ thể đốt mỡ và glycogen trong điều kiện có oxy. Burpee broad jump đánh vào sức bền cơ, năng lực kỵ khí và độ chịu đựng của khớp. Hai thứ đó không so được với nhau, và mọi so sánh đều vô nghĩa.

Thước đo thật nằm ở 1,4 mét mỗi cú nhảy. Lấy 42 km chia cho 1,4 mét, ta được khoảng 30.000 lần. Chia ngược lại cho 155 giờ 44 phút, ta được khoảng 267 cú mỗi giờ, tức trung bình 5,3 giây một cú — và phép chia ấy đã bao gồm cả thời gian ngủ, ăn, vệ sinh và băng bó.

Ở những cú nhảy nước rút ngắn, một người nhảy bật xa giỏi có thể đạt 1,8 đến 2,0 mét. Ociepka chọn 1,4 mét vì anh phải giữ sức cho ba mươi nghìn lần. Đây là bài toán mà bất kỳ huấn luyện viên sức bền nào cũng nhận ra: đỉnh cao của một cú nhảy đơn lẻ và đỉnh cao của ba mươi nghìn cú nhảy là hai đường cong khác nhau. Anh hạ thấp biên độ để kéo dài tuổi thọ của đầu gối, cổ chân và cổ tay.

Điểm mấu chốt kỹ thuật nằm ở chỗ luật chơi của thử thách này nới hơn so với đấu trường Hyrox chính thức. Ở giải đấu thật, vận động viên bị phạt nếu đặt tay quá xa chân khi bước lên, nếu bước thay vì nhảy, nếu tiếp đất quá chéo, hoặc nếu ngực không chạm sàn. Trong lần lập kỷ lục này, mô tả cho phép người thực hiện hoặc nhảy hoặc bước chân về trước. Đó là một chi tiết nhỏ nhưng mang tính quyết định: nó cho Ociepka quyền điều tiết giữa nhảy — hiệu quả cao, tốn sức — và bước — hiệu quả thấp, tiết kiệm sức. Ba mươi nghìn lần lặp lại chỉ khả thi khi có quyền điều tiết ấy.

Về trao đổi chất, ước tính nỗ lực này tiêu hao trên 50.000 kcal. Một marathon chạy bộ tiêu hao khoảng 2.600 kcal. Tỷ lệ gần hai mươi lần, nhưng điều đáng nói hơn là mật độ: Ociepka không đốt năng lượng trong hai giờ, anh đốt nó trong sáu ngày rưỡi, liên tục, với hàng chục nghìn va chạm lặp lại lên cùng một khớp.

Vấn đề sinh lý đáng chú ý nhất ở đây là tiêu cơ vân. Khi cơ bị tổn thương nặng do vận động cực đại kéo dài, sợi cơ phân hủy và phóng thích các sản phẩm vào máu, có thể dẫn đến suy thận cấp. Đó là lý do vì sao những nỗ lực vượt quá 24 giờ thường cần giám sát y tế liên tục. Với nền tảng vật lý trị liệu của mình, Ociepka có lợi thế tự đánh giá tải trọng và tự điều chỉnh, nhưng lợi thế ấy không thay thế được một ê-kíp.

Sáu ngày rưỡi trên sân cũng đặt ra bài toán hậu cần mà nguồn tin không nhắc tới: ngủ khi nào, ăn gì, ai đứng quan sát, nếu có sự cố y tế thì xử lý ra sao. Không huấn luyện viên nào được nêu tên. Không nhóm hỗ trợ nào được nêu tên. Một kỷ lục được cho là của cá nhân, nhưng một nỗ lực 155 giờ gần như không thể là chuyện của một người đơn độc.

Kỷ lục chỉ là cái bóng, con người mới là đường chạy. Và cái bóng này có một vết nứt.

Việc Ociepka rút ngắn 21% so với người giữ kỷ lục trước đó nói lên điều mà giới phân tích gọi là "giai đoạn non" của một hạng mục kỷ lục. Khi một thể thức mới ra đời, vài năm đầu luôn có những bước nhảy vọt, vì các vận động viên đang lần mò tìm kỹ thuật tối ưu. Ở burpee broad jump marathon, mới chỉ có hai người được biết đến. Không đối thủ. Không áp lực cạnh tranh. Không mặt bằng để so.

Điều đáng lo hơn là chuyện kiểm định. Không có bên thứ ba nào xác nhận. Không nhắc đến Guinness World Records hay bất kỳ tổ chức nào tương đương. Ngôn ngữ trong nguồn tin cũng mang tính ước lượng: "khoảng 30.000 cú nhảy", "xấp xỉ 1,4 mét". Với một kỷ lục thế giới đòi hỏi số đếm chính xác và bằng chứng video toàn phần, sự xấp xỉ này tự nó đã là một điểm trừ.

Không có quy định kiểm tra doping nào được đề cập. Trong một nỗ lực kéo dài 155 giờ, đây là lỗ hổng về chuẩn mực, dù khó áp đặt hệ thống xét nghiệm của thể thao Olympic lên một sân chơi không có cơ quan quản lý.

Và phản ứng đại chúng, theo chính nguồn tin, nghiêng về một câu hỏi ngắn: "Tại sao lại có người muốn thử cái này?" Đó là câu hỏi mà điền kinh chưa bao giờ phải nghe khi nói về chạy 100 mét.

Điền kinh và đời người giống nhau ở một điểm: ai cũng có vạch đích, nhưng ít ai chạy đúng đường. Ociepka chọn một đường chạy mà điền kinh chính thống chưa có bản đồ. Hyrox đang mở rộng nhanh ở châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á - Thái Bình Dương. Khi hệ sinh thái ấy đủ dày, sẽ có thêm những người mang nền tảng sức bền chức năng bước vào các thử thách chưa ai đặt tên. Trong 12 đến 24 tháng tới, nếu xuất hiện thêm một vận động viên Hyrox tuyên bố nhắm vào cột mốc 42 km kiểu này, hạng mục sẽ tự định hình luật chơi — và lúc đó, một trọng tài thật sẽ cần xuất hiện.

Còn Ociepka, anh vẫn là người chạy marathon mà không cần chạy. Người hùng của tôi không bao giờ giơ cúp, họ chỉ thì thầm với mặt sân. Ở km thứ 42 của một sân vận động không có khán giả, tiếng thì thầm ấy là tiếng hông chạm đất lần cuối.