Estonia hạ chủ nhà Phần Lan 3-2 tại Tampere: Ngôi đầu bảng C tuột khỏi Nokia Arena

Nokia Arena, Tampere. Đồng hồ điện tử nhảy sang con số 15-11 và tiếng hét của khoảng hai nghìn cổ động viên Estonia vỡ ra giữa bốn bức tường bê tông của nhà thi đấu. Tôi ngồi ở khu vực phóng viên, hàng ghế thứ tư tính từ sân, và điều đọng lại trong tôi không phải tỉ số. Đó là khoảnh khắc thủ quân Phần Lan Antti Ronkainen đứng yên ở vạch ba mét sau khi bóng chạm sàn. Anh không cúi đầu. Anh nhìn lên khán đài, nơi Olivia Kunnari, cháu gái của huấn luyện viên trưởng Olli Kunnari, vừa hát xong quốc ca Phần Lan trước trận. Một trận đấu khép lại, một bảng đấu thì chưa. Ngôi đầu bảng C vừa tuột khỏi tay chủ nhà đúng ở set thứ năm, nơi mọi phép tính về lợi thế sân nhà trở nên vô nghĩa.

Phần Lan thua Estonia 2-3, qua các set 22-25, 25-21, 25-22, 20-25 và 15-11. Trận đấu diễn ra trước 9.813 khán giả, con số mà ban tổ chức Tampere nhắc lại nhiều lần trong buổi họp báo sau đó. Trước đó cùng ngày, Bỉ đã đè bẹp Serbia 3-0 (25-19, 25-21, 25-16) để chốt ngôi nhất bảng C. Nghĩa là Phần Lan bước vào trận này với một phương trình rõ ràng: thắng, họ chia ngôi đầu; thua, họ rơi xuống nhì. Họ chọn vế thứ hai, và Estonia không thắng nhờ may mắn.

Tôi theo dõi vòng bảng này từ ngày đầu và điều khiến tôi dừng lại ở Estonia không nằm ở những cú đập. Đó là cách họ đứng chờ. Trong set hai, khi tay đối chuyền Timo Andre Lohmus mở khoảng cách lên 16-11, điều tôi ghi vào sổ không phải điểm số mà là vị trí hai bàn chân anh trước mỗi pha phát bóng: hơi rộng hơn bình thường, trọng tâm thấp. Đó là tư thế của một người đã chuẩn bị cho set thứ năm ngay từ set thứ hai. Estonia kết thúc set đó 25-21 và mang theo đà ấy sang set ba.

Set ba là set hay nhất trận. Phần Lan gỡ từ thế bị dẫn nhờ Luka Marttila, người có ba pha phát bóng ăn điểm liên tiếp để san bằng 19-19. Nokia Arena nổ tung. Và rồi Lohmus chắn bóng. Một pha chắn ở vị trí số hai đưa Estonia lên 22-20, và họ giữ được đến 25-22. Trong bóng chuyền nam hiện đại, một pha chắn đúng lúc ở set ba có giá trị tâm lý lớn hơn một cú đập mạnh, bởi nó nói với đối phương rằng: chúng tôi đọc được các anh.

Phần Lan từ chối gục ngã. Set bốn, huấn luyện viên tung Niko Suihkonen vào thay Nooa Marttila, và cầu thủ dự bị này ghi bảy điểm, kéo chủ nhà thắng 25-20 để buộc set năm. Đó là quyết định đúng, nhưng cũng là một canh bạc. Khi một đội phải dựa vào người từ ghế dự bị để cứu set, họ đang tiêu vào phần dự trữ của mình. Estonia thì không. Họ bước vào set năm với đội hình đã đánh nhau ba set rưỡi cùng nhau, và sự ăn ý ấy lộ ra ở những pha bóng ngắn: hai lần phối hợp nhanh ở giữa lưới, một lần chắn đôi đúng chỗ. 15-11. Không có gì kịch tính đến mức phải gọi là thần kỳ. Chỉ là đội bình tĩnh hơn thắng.

Có một chi tiết tôi muốn dừng lại lâu hơn, dù nó hiếm khi được nhắc trong các bản tin. Olivia Kunnari hát quốc ca Phần Lan trước trận. Trong một nhà thi đấu 9.813 người, một giọng nữ cất lên giữa vòng tròn của hai mươi tám nam vận động viên, trước hàng nghìn ống kính. Báo chí hôm sau dành hàng nghìn từ cho điểm số của Lohmus và Teppan, và tôi hiểu vì sao, đó là công việc của chúng tôi. Nhưng tôi tự hỏi có bao nhiêu bài viết nhắc đến việc đó là một giọng nữ, của một thành viên gia đình huấn luyện viên, được chọn đứng giữa sân trong đêm mà chủ nhà cần một biểu tượng. Những người phụ nữ thầm lặng ấy không cần hào quang, họ cần một xã hội biết nhìn.

Đây là chỗ tôi phải nói về một vấn đề khác, và nói thẳng. Số liệu về trận đấu này không khớp nhau. Volleytimes.com ghi Lohmus 24 điểm và Teppan 16. WorldofVolley ghi ngược lại: Teppan 24, Lohmus 16. Hai nguồn, hai bảng thống kê, cùng một trận. Với một trận đấu có 9.813 khán giả và hàng trăm nghìn lượt theo dõi trực tuyến, việc không xác định được ai là người ghi điểm nhiều nhất không phải chi tiết vụn vặt. Nó phản ánh cách ngành bóng chuyền vẫn đang vận hành: dữ liệu thi đấu chưa được chuẩn hóa, và giá trị của một cá nhân bị đo bằng những con số mà chính các nguồn cũng không thống nhất được với nhau. Một tập thể thắng bằng cấu trúc, nhưng bảng thống kê lại luôn tìm cách tách nó ra thành từng cái tên riêng lẻ.

Với tư cách một người làm nghề đã hơn ba mươi năm, tôi thấy ở đó một bài học cũ. Chúng ta dạy khán giả yêu bóng chuyền bằng điểm số, rồi để điểm số phản bội nhau ngay sau tiếng còi. Đồng thời, chúng ta dành sự chú ý cho những bảng xếp hạng cá nhân nhiều hơn cho cấu trúc đội hình, trong khi thứ đưa Estonia thắng set năm lại là sự ăn ý của một nhóm người, không phải một cái tên.

Cũng nên nói điều này: Estonia không đến Tampere để làm nền. Trước trận này vài ngày, họ giành chiến thắng đầu tiên của giải, thắng Hà Lan 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23), với hai pha phát bóng liên tiếp của Lohmus ở thời điểm 22-22 set bốn. Cùng một người, cùng một kịch bản, cách nhau vài ngày. May mắn không giải thích được điều đó. Một mẫu hình thì có.

Bảng C khép lại với Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5 và Hà Lan 2. Nhìn vào bảng này, Estonia vẫn xếp gần cuối. Nhưng một đội bóng không đi tiếp bằng thứ hạng tích lũy. Họ đi tiếp bằng những gì họ chứng minh được ở đúng thời điểm. Estonia đã chứng minh họ có thể thắng chủ nhà trên sân của chủ nhà, trước gần mười nghìn người, ở set thứ năm. Đó là loại bằng chứng không nằm trong bảng xếp hạng.

Về phía Phần Lan, thủ quân Antti Ronkainen phát biểu sau trận rằng Estonia chơi tốt, họ muốn set năm và đã chiến đấu đến cùng; Phần Lan giờ hướng đến đối thủ tiếp theo. Cách nói ấy nghe bình thản, nhưng nó là dấu phẩy, không phải dấu chấm. Trong bóng chuyền, một trận thua ở vòng bảng không xóa sổ mùa giải. Nó chỉ đặt lại thứ tự ưu tiên.

Vòng đấu loại trực tiếp bắt đầu thứ Bảy tại Sofia và Turin. Phần Lan gặp Hy Lạp, Bỉ gặp Czechia, cả hai diễn ra trong ngày 20 và 21 tháng 9 tại Turin. Tại Sofia, Ba Lan gặp Latvia và Đức gặp Bulgaria ngày 19 tháng 9; Ukraine gặp Romania và Pháp gặp Bồ Đào Nha ngày 20 tháng 9. Slovenia gặp Serbia ở Turin ngày 21 tháng 9, và Ý gặp Đan Mạch cùng cuối tuần đó. Bán kết và các trận tranh huy chương sẽ diễn ra ở Milan.

Với Phần Lan, đối thủ trước mắt là Hy Lạp, không phải cái tên khiến người ta choáng ngợp, nhưng cũng không phải cái tên để xem nhẹ. Đội bóng này vừa để mất ngôi đầu bảng vì một set thứ năm mà họ không kiểm soát được. Cách họ phản ứng ở Turin sẽ trả lời một câu hỏi lớn hơn mọi tỉ số: liệu bài học Tampere là một vết xước hay một vết nứt.

Tôi rời Nokia Arena lúc gần nửa đêm. Ở hành lang ngoài nhà thi đấu, một nhân viên dọn dẹp ghế ngồi quay sang tôi hỏi trận nào vừa xong. Khi tôi nói Estonia thắng, cô ấy nhún vai và tiếp tục lau. Trong bóng tối phòng họp báo, tôi học cách đọc giữa những câu hỏi, và đôi khi, cả những câu không được hỏi. Bình đẳng giới trong thể thao là một trận đấu không có tiếng còi kết thúc.

Một chi tiết cuối cùng đáng để giữ lại: Joonas Jokela có trận đấu thứ 100 cho đội tuyển Phần Lan. Một trăm lần khoác áo đội tuyển, trong một đêm mà đội bóng của anh mất ngôi đầu bảng. Những cột mốc như thế thường bị chôn dưới tỉ số. Nhưng với một đội đang phải tự định nghĩa lại chính mình sau thất bại ở Tampere, việc một người ở lại đủ lâu để chạm mốc ấy lại là thứ đáng nói hơn cả một set thua.